De Nederlandse Maatschappij

De regels, rechten en plichten in onze maatschappij zijn allemaal georienteerd op leeftijd. Alles schijnt af te hangen van de tijd die je hier op aarde hebt doorgebracht. In ons wetboek is leeftijd bijna een equivalent van geestelijke ontwikkeling, maar is dat wel een juiste aanname?

Als je er vanuit gaat dat leeftijd gelijk staat aan ontwikkeling, dan betekent dat dat je aanneemt dat iedereen een gelijke ontwikkeling doormaakt in een strak tijdschema. Helaas gaat deze theorie niet helemaal op. Laten we beginnen met constateren dat er geen twee mensen op deze aarde rondlopen die genetisch hetzelfde zijn. Dit betekent dat we bij de geboorte al uniek zijn. Ons uniek zijn houdt daar echter niet op. Naast het feit dat ieder mens ander DNA heeft, heeft ook ieder mens een uniek leven. Ieder mens maakt andere dingen mee, ontmoet unieke mensen en gaat op eigen wijze met situaties om. Dit is wat ons mensen pas echt uniek maakt, want dit zijn de factoren die ons karakter vormen, die ons zogenaamd ontwikkelen. Maar als we allemaal op een andere manier die ontwikkeling meemaken, hoe kunnen we er dan vanuit gaan dat iedereen op zijn achttiende levensjaar ontwikkeld genoeg is om bijvoorbeeld een auto te rijden?

Waar het allemaal begint
De het tijdstip waarop kinderen voor het eerst naar school gaan is ook het moment dat de ‘serieuze’ ontwikkeling begint. Kinderen worden langzaam klaargestoomd om echt aan het leren te gaan. Naar school gaan is een grote stap. Als peuter leef je in een kleine, veilige wereld. Je bent altijd bij je ouders in de buurt en je brengt je hele dag door met spelen. Op school is de situatie compleet anders. Je speelt nog wel, maar hier is het de bedoeling dat je er iets van leert. Ook moet je plotseling een wildvreemd persoon gehoorzamen, om leren gaan met je vele klasgenootjes en de dag doorbrengen zonder de geruststellende aanwezigheid van je ouders.

Al deze plotselinge veranderingen zorgen ervoor dat een kind in een soort stroomversnelling raakt. En aangezien ieder kind in een verschillende mate intelligent, gemotiveerd en nieuwsgierig is, is dit ook het moment dat er duidelijke verschillen in ontwikkeling beginnen te ontstaan. Eerder is er natuurlijk ook al een verschil, zoals we allemaal weten zijn sommige kinderen sneller met leren praten en lopen dan anderen. Een paar uitzonderingen daargelaten echter is dit geen significant verschil. De eerste duidelijke tekens van verschil in ontwikkelingssnelheid worden pas zichtbaar als kinderen naar school gaan. Een duidelijk voorbeeld hiervan zijn kinderen die een klas overslaan.

En toen was je zes
Uit veiligheidsoverwegingen heeft de overheid speelgoedfabrikanten verplicht om zogenaamd gevaarlijk speelgoed een waarschuwing mee te geven; “Niet geschikt voor kinderen onder de 6 jaar, bevat kleine onderdelen.” Onder gevaarlijk speelgoed wordt dan, zoals uit de waarschuwing is op te maken, speelgoed bedoeld dat kleine onderdelen bevat, of onderdelen die makkelijk loslaten (zoals knoopjes op een knuffel). Kinderen kunnen zulke onderdelen inslikken (erger nog, er in stikken) of in hun neus of oren stoppen. Er wordt vanuit gegaan dat kinderen van zes jaar geleerd hebben dat dit gevaarlijk is, dan wel op school, dan wel van de ouders. Dat een kind zesjarige leeftijd heeft bereikt wil echter helemaal niet zeggen dat het die consensus ook heeft. Ik heb kinderen van acht jaar nog zien proberen een speelgoedautotje in hun neus te stoppen, terwijl er aan de andere kant ook kinderen van vier jaar oud zijn die prima met kleine voorwerpen alleen gelaten kunnen worden. Dat is ook de reden waarom dit een waarschuwing is. Het is de bedoeling dat ouders zelf beslissen of kun kind al dan niet toe is aan de zogenaamde ‘kleine onderdelen’. Is deze waarschuwing dan niet verkeerd geformuleerd? Dit suggesteert dat dit speelgoed veilig is zolang een kind zes jaar of ouder is. Er zullen veel ouders zijn die deze waarschuwing letterlijk nemen en zo onnodig hun kind in gevaar brengen. Hoeveel moeite zou het kosten om dit zinnetje te veranderen in; “Pas op, bevat kleine onderdelen”? Op deze manier zullen ouders veel eerder nadenken over hoe verantwoord het is om dit aan hun kind te geven.

Seks, drugs en geweld
Een zelfde soort verhaal is dat met de kijkwijzer. De meeste ouders zien het zes-, twaalf- of zestienlogotje op films en games als absoluut. Indien de magische grens gepasseerd is, gaan de deuren naar de film- en gamewereld open. Nu denk ik sowieso dat je nooit klaar kunt zijn voor alle drugsverhalen en het geweld wat daar op je af komt, moge dat duidelijk zijn, maar ook dit verschilt weer per individu. Het is goed dat er gewaarschuwd wordt, maar bind deze waarschuwing niet aan een leeftijd.

Sweet sixteen
Zestien worden is voor de meeste jongeren een feest. Ze krijgen als het ware een voorproefje van het volwassen zijn, dingen die ze al tijden doen, zoals alcohol drinken en roken, zijn nu legaal. Ook kan het werk wat vaak zwart gedaan wordt onder die leeftijd, nu wit uitgevoerd worden. Jongeren laten zich vaak niet tegenhouden door dit soort regeltjes. Daarbij vraag ik me af in hoeverre ongewenst gedrag als roken en alcohol drinken gestimuleerd wordt door de leeftijdsgrens. Iets verbieden maakt het vaak juist gewild.

De magische tijdsgrens
Weer zo’n vreemde tijdsgrens ligt op de achttien jaar. Soms lijkt het wel of de mensen op het ministerie nog in sprookjes geloven. Kinderen worden gebracht door de ooievaar en op het moment dat ze achttien jaar op deze aarde rondlopen veranderen ze plotseling in volwassen mensen. Ze groeien dan een halve meter in een keer en zijn plotseling zelfstandig en verantwoordelijk. Oh ja, en ze leefden nog lang en gelukkig.

Dit is de grens waar ik zelf momenteel de meeste problemen mee ervaar. Ik ben zeventien jaar oud en ik wil op mezelf gaan wonen. Het eerste probleem is dat dat niet mag zonder toestemming van mijn ouders, aangezien zij tot mijn 21e jaar verantwoordelijk voor me zijn. Dit probleem is te overwinnen, die toestemming heb ik namelijk gekregen. Helaas is dat ook wel het enige probleem waar ik overheen gekomen ben. Als minderjarige mag ik geen huurcontract tekenen, ik mag niet mijn eigen mobiele abonnement afsluiten, ik mag geen rekening openen zonder toestemming van mijn ouders, ik mag geen grote transacties doen, ik moet voor elke kleine beslissing aangaande school mijn ouders raadplegen, maar het ergste van alles is misschien nog wel dat ik geen recht op financiele steun heb, terwijl ik nog wel leerplichtig ben. Waarom is zelfstandigheid en volwassenheid hier gebonden aan tijd? Het is niet zo dat die zeven maanden mij volledig zullen veranderen noch zal ik na die zeven maanden op magische wijze ‘volwassen’ worden. Ik ben klaar om deze stap te maken, dus waarom word ik nog tegen gehouden?

Iets wat hier direct op aansluit is het leeftijdsgebonden minimumloon. De theorie achter de lage minimumlonen is dat volwassenen in hun levensonderhoud moeten voorzien van hun loon, terwijl jongeren dit gebruiken als extra zakcentje. Een beetje scheef is dit wel, want tot je 21e krijgen jongeren minder dan volwassenen en de meeste 21-jarigen wonen op zichzelf. Daarbij zijn er, onlangs dat dit bijna onmogelijk wordt gemaakt door de wetgeving, zelfs zestienjarigen die zelfstandig wonen. Deze groep jongeren heeft het sowieso al erg moeilijk omdat deze pubers meestal nog leerplichtig zijn, waarom dit nog moeilijker maken door ze af te zetten met een loontje van drie euro per uur?
Minimumloon moet situatiegebonden zijn, niet leeftijdsgebonden zoals het nu is.

Rijbewijs vanaf je 50e
Het meest gebruikte vervoersmiddel in Nederland is de auto. Onze snelwegen stromen over en als je tussen 8 en 10 uur naar Amsterdam wilt komen mag je daar rustig twee uur voor uit trekken. Het is drukker op de wegd an ooit, en het aantal auto’s blijft maar uitbreiden. Een ongeluk is snel gebeurd, dus het is van groot belang dat de weggebruikers goed op letten en zich nauwgezet aan de regels houden.

Rijgedrag schijnt in Nederland als leeftijdsafhankelijk gezien te worden. Je mag je rijbewijs pas halen als je achttien jaar bent, maar er gaan stemmen op om jongeren tot hun 21e met bijrijder te laten rijden. Als je bedenkt dat er nog mensen van 40 jaar zijn die met 250 kilometer per uur over de snelweg scheuren dan snap ik dat men de leeftijd waarop je een rijbewijs mag halen wil verhogen, ik denk alleen niet dat de leeftijd van 21 jaar voldoet. Het zou wel goed voor het millieu zijn, en het fileprobleem oplossen, als je pas vanaf je 50e een rijbewijs zou mogen halen, maar alsnog denk ik niet dat het een goed idee is om deze regel door te voeren. De meeste mensen zijn prima in staat om verantwoordelijk te rijden, er alleen altijd een paar gekken tussen zitten die het voor de rest verpesten. Een leeftijdsgrens zal deze mensen er niet uitschiften. Natuurlijk lijkt het me geen goed idee om kinderen van twaalf jaar de weg op te sturen, maar een beetje souplesse in dit starre systeem kan geen kwaad.

Ik denk dat het veel verstandiger is om examinatoren te laten beoordelen of iemand al dan niet in staat is om verantwoordelijk met een auto om te gaan dan om de strakke grens van achttien jaar aan te houden of deze te verhogen.

En ze leefden nog lang en gelukkig…
Na een leven van hard werken (of uitkering trekken) heb je dan eindelijk de pensioenleeftijd bereikt. Voor de meesten van ons is dat op 65 jaar, maar voor sommigen al eerder. Maar is dit niet een beetje oneerlijk? Ik kan me voorstellen dat er mensen zijn die al veel eerder uitgeblust zijn. Neem bijvoorbeeld iemand die een zwaar beroep als bouwvakker uitoefent. Bouwvakker zijn vraagt heel veel van je lichaam, veel meer dan een kantoorbaantje (dat is weer op een heel andere manier belastend). Iedereen heeft een andere mate van belasting gekend tijdens zijn of haar leven, dus waarom zou iedereen tegelijkertijd moeten stoppen? Er zijn mensen die er op hun 50e al niet meer tegen kunnen, maar er zijn ook mensen die tot hun 80e vrolijk fluitend doorwerken. Hiervoor moet ruimte zijn in de wetgeving. Natuurlijk is het niet de bedoeling dat iedereen plotseling op 40-jarige leeftijd met pensioen gaat, maar ik denk dat het niet meer dan eerlijk is om mensen met zwaar belastende beroepen eerder met pensioen te laten gaan dan mensen die geen zwaar werk doen.

Geen leeftijd dus, maar wat dan wel?
Beoordeling op leeftijd is duidelijk niet zo’n goed idee. Maar hoe moet het dan wel? Beoordelen op intelligentie? Dat zou ten eerste discriminatie zijn, ten tweede zegt intelligentie vrij weinig over verantwoordelijkheidsgevoel en inzicht. Deze eigenschappen zijn eigenlijk moeilijk te testen. Je komt er alleen achter hoe verantwoordelijk iemand is als je met deze persoon omgaat. In het geval van minderjarigen zullen het vooral de ouders moeten zijn die dit inschatten, in het geval van de volwassenen wordt dit wat moeilijk.

Ik wil ook zeker niet zeggen dat we deze leeftijdsgrenzen helemaal af moeten schaffen, dit hangt af van de situatie. Het is in principe goed dat dit soort wetten er zijn, want wetten zorgen dat de samenleving in stand gehouden wordt. Tot op zekere hoogte moeten er grenzen zijn. Deze grenzen echter zijn niet op een goede manier getrokken, we moeten dus altijd zeer flexibel met deze regels omgaan.

Deze regels moeten vrijer geformuleerd worden. Wetten zijn bedoeld om de morele regels concreet te maken, niet andersom. We moeten altijd zelf blijven nadenken.